Tkanka tłuszczowa – kobiety vs. mężczyźni

W jednym z moich poprzednich wpisów „Czy kobiety powinny obawiać się treningów siłowych?” skrótowo opisałem różnice płciowe, które mogą mieć wpływ na osiągane rezultaty treningowe. W tym poście chciałbym skoncentrować się nad jedną z nich, dlatego pod lupę weźmiemy tkankę tłuszczową, a w zasadzie różnice w jej ilości, dystrybucji (rozmieszczeniu) oraz funkcji wydzielniczej u kobiet i mężczyzn.

PROCENTOWA ILOŚĆ TKANKI TŁUSZCZOWEJ

Myślę, że nie będzie dla nikogo zaskoczeniem, jeśli napiszę, że kobiety charakteryzują się wyższą procentową zawartością tkanki tłuszczowej od mężczyzn. Najlepiej zobrazują to tabele, znajdujące się poniżej przedstawiające: standardy zdrowotne dotyczące procentowej zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie kobiet i mężczyzn (tabela 1) oraz zawartość tkanki tłuszczowej u aktywnych fizycznie kobiet i mężczyzn (tabela 2). Analizując poniższe tabele należy mieć na uwadze, że znajdują się tam jedynie przybliżone wartości. Niski poziom tkanki tłuszczowej w tabeli 2 odnosi się głównie do sportowców uprawiających dyscypliny sportowe, w których niska zawartość tkanki tłuszczowej jest pożądana i daje przewagę (sporty sylwetkowe, gimnastyka, wyścigi konne – dżokeje), pamiętajmy, że na „dłuższą metę” tak niska ilość tłuszczu w organizmie może spowodować komplikacje zdrowotne. Pewna ilość tkanki tłuszczowej jest bowiem niezbędna do utrzymania funkcji życiowych i rozrodczych, m.in. z tego też powodu procentowa zawartość tkanki tłuszczowej jest wyższa u kobiet niż u mężczyzn. Szacuje się, że niezbędny procentowy poziom tkanki tłuszczowej u mężczyzn wynosi około 3% masy ciała, natomiast u kobiet ok. 12% masy ciała.

Screenshot_1

Screenshot_2.png

W zależności od dekady życia kobiety posiadają średnio 6-12% tkanki tłuszczowej więcej od mężczyzn. W rzeczywistości dochodzi do sytuacji, w której umiarkowany poziom tkanki tłuszczowej u kobiet, u mężczyzn będzie traktowany jako otyłość, co nie powinno budzić obaw.

DYSTRYBUCJA TKANKI TŁUSZCZOWEJ

Różnice płciowe w rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej można zaobserwować już przed okresem dojrzewania, jednak najbardziej wyraźne stają się po osiągnieciu dojrzałości płciowej. Tkanka tłuszczowa u kobiet w przeważającej większości zlokalizowana jest podskórnie, podczas gdy mężczyźni charakteryzują się wyższym odsetkiem wisceralnej tkanki tłuszczowej. Pod tym względem (i jak się wkrótce przekonacie, nie tylko pod tym) kobiety wygrywają, gdyż nadmiar trzewnej tkanki tłuszczowej częściej koreluje z podwyższonym ryzykiem cukrzycy typu 2, dyslipidemią, nadciśnieniem tętniczym, miażdżycą oraz podwyższonym ryzykiem śmiertelności. Żeby nie wyglądało to tak słodko dodam, że ilość trzewnej tkanki tłuszczowej u kobiet zwiększa się wraz z wiekiem. Szczególnie jest to widoczne po menopauzie, co podkreśla rolę hormonów w jej dystrybucji. Dymorfizm płciowy nie jest jednak jedynym czynnikiem wpływającym na takie, a nie inne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, bowiem rolę może odgrywać także pochodzenie etniczne, jednak to temat na zupełnie inny wpis.


RÓŻNICE W AKTYWNOŚCI – TRZEWNA vs. PODSKÓRNA

Myślę, że nie będzie dużym nadużyciem, jeśli napiszę, że rozmieszczenie tkanki tłuszczowej determinuje jej funkcje. Wspomniany wyżej negatywny wpływ wisceralnej tkanki tłuszczowej na stan zdrowia jest spowodowany m.in. jej dużą aktywnością lipolityczną, uwalnianiem dużej ilości kwasów tłuszczowych oraz nasilonym procesem glukoneogenezy. Wzrost stężenia kwasów tłuszczowych we krwi może prowadzić do ich odkładnia się w np. w mięśniach, gdzie będą zakłócać przekazywanie sygnału insulinowego i przyczyniać się do rozwoju insulinooporności. Może być to spowodowane dużą aktywnością lipolityczną trzewnej tkanki tłuszczowej. Proces lipolizy, który jest aktywowany w odpowiedzi na katecholaminy w trzewnej tkance tłuszczowej wiąże się ze wzrostem ekspresji receptorów β1 i β2 adrenergicznych oraz zwiększeniem aktywności oraz ilości receptorów β3, co sprzyja uwalnianiu większej ilości kwasów tłuszczowych.

W porównaniu do wisceralnej tkanki tłuszczowej, adipocyty tkanki tłuszczowej podskórnej są większe, magazynują więcej trójglicerydów i wykazują wyższą aktywność lipazy lipoproteinowej i mniejszą odpowiedź lipolityczną na działanie katecholamin w porównaniu do wisceralnej tkanki tłuszczowej. Wyróżnia się w niej również większa ilość receptorów insulinowych natomiast połączenie inuliny z receptorem insulinowym może skutecznie hamować proces lipolizy tkanki tłuszczowej.

ORGAN WEWNĘTRZNY

Kolejną różnicą, o której nie sposób zapomnieć jest fakt, że tkanka tłuszczowa jest ważnym narządem endokrynnym produkującym i wydzielającym adipokiny – bioaktywne substancje o właściwościach hormonalnych, strukturalnie podobnych do cytokin. Dwiema kluczowymi adipokinami syntetyzowanymi przez tkankę tłuszczową jest leptyna i adiponektyna. Pierwsza odgrywa istotną rolę w utrzymaniu metabolizmu energetycznego organizmu jako białkowy czynnik regulujący apetyt, druga natomiast wpływa na przemianę węglowodanów i kwasów tłuszczowych w wątrobie, mięśniach i poprawia wrażliwość na insulinę. W wielu badaniach potwierdzono, że kobiety mają wyższe stężenie leptyny w porównaniu z mężczyznami, co jest widoczne nawet po uwzględnieniu różnic w BMI i zawartości tłuszczu w organizmie. Stężenie leptyny w osoczu kobiet przed menopauzą jest 4 razy wyższe niż u mężczyzn. Czy ma to jakiekolwiek znaczenie? Okazuje się, że może mieć, bowiem receptory leptyny zlokalizowane są w mięśniach szkieletowych. W badaniach na modelu zwierzęcym zauważono, że gdy zwiększono 4-krotnie stężenie leptyny u szczurów przez dwa tygodnie doszło do 2,5 krotnego wzrostu utleniania kwasów tłuszczowych podczas skurczu mięśni. Spekuluje się, że to właśnie za sprawą wyższego stężenia leptyny w osoczu, kobiety sprawniej utleniają kwasy tłuszczowe od mężczyzn. Podobnie jest z adiponektyną, w zależności od badań, na które patrzymy kobiety mają od 34-127% wyższe stężenie adiponektyny od mężczyzn, które jest skorelowane z lepszą wrażliwością tkanek na insulinę.

CO WARTO ZAPAMIĘTAĆ?

  • Kobiety mają ~6-12% więcej tkanki tłuszczowej od mężczyzn.
  • Kobiety mają więcej tkanki tłuszczowej zlokalizowanej podskórnie.
  • Szacuje się, że niezbędny procentowy poziom tkanki tłuszczowej u mężczyzn wynosi około 3% masy ciała, natomiast u kobiet ok. 12% masy ciała.
  • Wisceralne adipocyty są mniejsze i bardziej aktywne metabolicznie w porównaniu z podskórnymi.
  • Dzięki dystrybucji i mniejszej zawartości wisceralnej tkanki tłuszczowej kobiety mogą cieszyć się lepszym zdrowiem.
  • Mimo wyższej zawartości tkanki tłuszczowej od mężczyzn, kobiety są mniej narażone na insulinooporność, szybciej wychwytują glukozę, triglicerydy, VLDL z osocza krwi.

Na koniec dodam, że opisałem tylko niektóre różnice płciowe związane z tkanką tłuszczową. Jeśli zainteresował Cię ten temat zapraszam na Trzecią Konferencję Dietetyki Sportowej, gdzie będę miał przyjemność powiedzieć więcej na temat różnic płciowych i ich wpływie na metabolizm.

Referencje:

  1. Lohman TG, Houtkoopcr L, Going SB. Body fat measurement goes high-tech: not all are created equal. ACSM’s Health Fit J 1997;7:30-35.
  2. Demerath EW, Sun SS, Rogers N, Lee M, Reed D, Choh AC, Couch W, Czerwinski SA, Chumlea WC, Siervogel RM, Towne B. Anatomical patterning of visceral adipose tissue: race, sex, and age variation. Obesity (Silver Spring). 2007 Dec;15(12):2984-93.
  3. Fuente-Martín E, Argente-Arizón P, Ros P, Argente J, Chowen JA. Sex differences in adipose tissue: It is not only a question of quantity and distribution. Adipocyte. 2013 Jul 1;2(3):128-34.
  4. Karastergiou K, Smith SR, Greenberg AS, Fried SK. Sex differences in human adipose tissues – the biology of pear shape. Biol Sex Differ. 2012 May 31;3(1):13.

 

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s